GILDE SINT SEBASTIAAN
© 2015 Gilde Sint Sebastiaan Oirschot

De Caert van Gilde Sint Sebastiaan Oirschot uit 1531

Ons gilde heeft door de eeuwen heen haar geschreven archief behoorlijk goed weten te bewaren. Om deze enorme hoeveelheid materiaal meer toegankelijk te maken, hebben we sinds enige jaren de beschikking over een geconditioneerde archiefruimte annex tentoonstellingsruimte in de zogenaamde Sebastiaanskamer aan de Dekanijstraat, een gedeelte van het voormalige woonhuis van onze overleden ere-archivaris Antoon van Esch zg. Een speciale commissie werkt daar maandelijks om het archief uit te pluizen en een goede overzichtelijke plek te geven. Ons belangrijkste archiefstuk is de oudst bewaard gebleven Caert van 9 augustus 1531. De oorspronkelijke statuten van het gilde zijn te vinden in deze Caert. Dit document van 5 pagina's bevindt zich in het Rijksarchief onder nummer R.131 Oirschot Folio 69-70-71: blad 1, blad 2, blad 3, blad 4, blad 5. Onze Caert is op 5 juli 1979 bij notariële acte, in de toen wettelijk voorgeschreven formulering aangepast, met behoud van de oude tradities. Het gilde is daarna als vereniging bij de Kamer van Koophandel ingeschreven. Op 13 mei 2003 is de tekst opnieuw tegen het licht gehouden, op punten aangepast, en bij de notaris gepasseerd. Hier volgt een transcriptie van de oude Caert van Gilde Sint Sebastiaan Oirschot uit 1531. “LXIX Allen ende eenen iegelijcken etc., saluijt /. Doen kondt, certificerende dat voire Marcelis Walravens, stadthelder des scouthets van Kempelant, inden naem ende vanweegen der K.M. ende hoicheyt ende Adriaenen Vos, scouthet vanweegen ons heeren, heere van Pieterschem, Diepenbeeckenen ende voir ons Scepenen vorscreven zijn gecompareert ende verschenen: eensdeels goeder mannen, beyde audt ende jonck van jaeren wesende, affectie ende liefd draigende totten edelen hantboege, hebbende met volcomen wil ende consente vanden Heeren voirscreven gemaict, geordineert, oick vermaict ende vernyeut een minlijcke geselscap ende scutterije ter eeren Goidts, Marien zijnder liever gebenedider moder, ende zunderlinge ter eeren vanden heyligen ridder Goidts ende martelair Sunte Sebastiaen, omme den edelen hantboege in genuechten te hanteren. Gelovende aen handen der heeren vorscreven ende aen malcanders handen op honnen persoen, honne gueden present ende toecomende, vast ende stendlich te hauden, nae te gaen ende metten werck te volbrengen allen dese punten ende articulen hiernae volgende. Inden yrsten is geordineert, dat alle scutteren opten dach als zij haeren papegaey scieten zullen, verbonden zullen zijn met honnen scutterlijcken boege te commen onder die molen, omme statelijck met honnen coninck te gaen te love, nae auder gewoenten, opten peene van twe stuveren tot behoef der scutterijen. Ten anderden is noch geordineert, dat soo wie die papegaay affsciet, die sal dat geheel jaire met zijnder coninginnen los ende vrij zijn van allen teringe dewelc die scutteren dat jaer bijeen doen zullen, mer dies sal die coninck verbonden zijn aenden zilveren voegel eenen zilveren schilt te hangen, werdt wesende ses stuver, ende den zilveren voegel ten zelve daige moten verborgen, zij rijck of arm. Ten derderen is geordineert, dat alle scutteren verbonden zullen zijn, opten Heyligen-Sacramentsdach zonder boege, op onsen kermisdach elck met zijnen scutterlijcken boege ende scutterlijcken tabbart te comene statelijck in die processie, mede omme te gaen ende metten coninck statelijck te offeren voer dat eerwerdige Heylige Sacrament, zoeverre zij binnen Oerschot zijn, opten pene van twe s.... tot behoef...., butengesceyden priesteren ende geestelijcke personen die in den choere ende kercken moeten weesen, dairinne nyet verbonden en zullen weesen, mer zullen nochtans mede offeren. Ten vierden is geordineert, dat elck schut alle vier jaeren eens eenen tabbart maecken sal van eender verwen gelijc dat bij coninck, hootman, dekens ende meestendeel van den scutteren tsanderendaigs nae den schietdach geordineert sal wordden, vuytgenomen dat men gheen wit, roet, geel of blaeu verwen nemen en sal; welcken tabbart elck schut sculdich sal zijn te hebben opten irsten onsen  kermisdach in die processie, opten peen van X stuveren tot behoef als voir; welcken tabbart elck scut sculdich sal zijn aen te hebben opten Heyligen-Sacramentsdach, op onsen kermisdach in die processie, op Sunte-Sebastiaensdach in der missen, ende op alle guldebruders vuytvaerden in der  missen omme mede te offeren, ende op alle ander statiedaigen dat die scutteren bijeen comen telcker reysen opten peen van II st tot behoef als voir, zoeverre die  scutters binnen der vriheyt van Oerschot zijn ende anders nyet.  Ten vijften is geordineert, dat elck scutter verbonden sal zijn te hebben op zijnen mouwe een zilver ten minsten werdt wesende VII stuver, mer wel van meerder valore, uuytgesceyden priesteren, welck zilver van VII st of VII stuveren dairvoir nae aflivicheyt van elcken gildebrueder of scutter blijven sal tot behoef van Sunte-Sebastiaen, wairvoer die dekens van der scutterijen in tijde wesende sculdich sullen zijn voer die ziele vanden aflivigen te doen singen een misse van requiem ende tzelve bij den parochiaenen te doen kundigen opten preeckstoel, tot welcker missen verbonden zullen zijn te comen alle scutteren met honnen scutterlijcken tabbart omme te bidden ende offeren voer die ziele, soeverre zij binnen der vriheyt van Oerschot zijn opten peenen van twe st tot behoef als voir Sunte­Sebastiaen. Ten sesten is geordineert dat alle scutteren verbonden sullen zijn, opten dach dat zij honnen papegaey schieten, zullen, tsavonts, tsanderendaigs snonens, opten Heyligen-Sacramentsdach snonens, op Sunte-Sebastiaensdach snonens, ende als die aude scutten scencken tsavonts, te compareeren te maeltijen of iemanden anders in zijne plaetse te seynden; ende weer zij compareren of nyet en compareeren, zullen nochtans sculdich zijn te betalen alle costen, montcosten ende ander, soe wel ende soe vele als dieghene die dair present ende tegenwoirdich geweest hebben, mitgaeders oick die schenckinge die men doet nae auder gewoenten den auden schutten. LXX Ten soevenden is geordineert, dat men opten dach alsmen die papegaey schiet, tsavonts nyet meer verdrincken en sal dan een mengelen wijns in der herbergen daer men teert ende anders nergens. Ten achsten is geordineert, dat men alle costen in der herbergen ten achter staende, alle costen die men doet in 't schencken vanden auden schutten ende als zij wederom ons scencken, die men doet buten of binnen Oerschot op juwelen, betalen ende geheelijck op betalen sal tsanderendaigs nae den  schietdach. Ten IXen is geordineert, dat soe wie in dese scutterije comen wil, die sal moten hebben die goede gonste ende favoir van den coninck, hootman, dekenen ende sommige scutteren ende anders nyet, ende men sal nyemonden in die gulde of scutterijen moigen ontfangen dan alleenlijck opten scietdach ende Sunte-Sebastiaensdach, van den innegaen te geven tot behoef van Sunte-Sebastiaen drie stuijvers. Daerinne ontfangen ende gescreven wesende ende naederhant dairuuyt belieft te gaen, sal verbonden weesen te geven tot behoef van Sunte-Sebastiaen ½ aud schilt, ende alleenlijck uuijt te moigen ghaen op Sunte-Sebastiaensdach, betalende voir ende eer alle voirgedaen costen. Ten Xten is geordineert, dat men allen jaer nyeuwe dekens setten ende kies en sal op Sunte- Sebastiaensdach vroech voir der nonen, ende alsdan sullen die aude dekens, oick die was meester, verbonden zijn honne rekeninge te doen van honnen ontfanck ende uuytgeven dat jaer van der schutterijen weegen gedaen, opten peenen vande elcken een Bosch' pont tot behoef der scutterijen. Ten XIsten is geordineert: soe wie met eens anders geschut of boute opwaerts nae der papegayen schiet, sal verbueren ½ st. tot behoef der scutterijen. Ten XIIsten is geordineert, dat coninck, hootman metten dekenen allen jaer terstont nae den hoegetijt van Paeschen ordineren zullen dat men alle sondaigen ende alle vier dagen die huelen schieten sal omme den edelen hantboege in genuechten te leeren hanteren, op sulcken conditiën, penen ende bruecken als bij hon daertoe gestatueert sallen wordden, welcke conditiën allen die scutteren sculdich zullen zijn te onderhauden ende nae te gaen. Ten XIIIen is geordineert, dat soe wanneer dese onse scutterije van ennigen steden, vriheyden of dorpen bescreven wordt op ennige juwelen, 'tzij te hals, ter erden ofte ter locht, dat alsdan coninck, hootman ende dekens met eens deels van den scutteren bij hon ropen ende ordineren zullen drie ofte viere van den besten scutten, dair nutste ende bequaemste toe wesende, om te trecken op dat  juwele te scieten, tot welcker reysen ende costen te hulpe dewelc die drie ofte vier scutters doen zullen, elck scutter sculdich sal zijn te geven, soeverre zij blijven binnen der Meyerijen van Den Bosch eenen stuver, ende indyen zij buten der Meyerijen reysen 1½ st., ende dies zullen die juwelen dewelc zij winnen zullen, wesen tot behoef van den gemeynen scutteren. Ten XIIIIen is geordineert, dat die dekenen in tijde wesende sculdich sullen zijn, alle kueren ende bruecken ende ombetaelde montcosten, aen de wert ombetaelt staende, op te beuren, of doen executeren die onwilligen, goetstijts eer zij hon rekeninge doen moten, ende ingevalle dieselve dekenen dairinne negligent bevonden wordden ende nyet en ernsten, sullen sculdich zijn die costen te  verleggen ende aen den wert te betalen, ende die ander penen ende bruecken onder die scutterije te brengen ende oick te verleggen, ende voerts op die gebreeckelijcke te moigen vervolgen, voir welcke moet ende diligentie die  dekenen elck allen jaer hebben sal een par hantschoen met eenen leeren riem, wert wesende drie st, of luttel min of meer daer nae zij nerstich zijn. Ten XVen is geordineert, dat allen die scutteren die nae datum van dezen in dezer scutterijen comen zullen, verbonden sullen zijn voer coninck, hootman, deken ende sommigen scutteren te geloven dese articulen van dezen brieve te onderhauden, ende sullen alsdan verbonden zijn allen deze punten ende articulen in deze brieve gespecificeert, nae te gaen ende te volbrengen, opte peenen als voir, ende sal voir alsulcx gehauden zijn in alder vuegen, maten ende manieren, of zij huyden tegenwoirdichlijcken zelve in persoen die geloeft voir die heeren ende scepen gedaen hedden.  Ten XVIen is geordineert: of 't gebuerden datter ennigen twist, discorde of gevecht gescieden tusschen ennige scutteren als zij op statedaigen of opdie joelen vergadert waeren, dat zij verbonden sullen zijn dyen twist te geven in handen van den Coninck, twe dekens ende twe van den gemeynen scutteren, die elck van den partijen dair toe nemen zullen, ende soe wes die dairaf  uuytspreecken, verbonden zijn nae te gaen, te voldoen ende te onderhauden, op die verbuerte die des weygerden ende nyet volgen en woude van twe pont was, half tot behoef des Heeren ende d'ander helft tot behoef der scutterijen.  CXXI  Welcke alle voirgescreven costen, penen, boten ende bruecken die scutters ende overtreders verbonden zullen zijn te betalen als verreycte, verwonnen schult, zonder vonnis ter Heerlijcker executie gestelt te worddene als voer gewijsden saecken, of zij met allen solempniteyten van recht verwonnen weeren daertegen nyemant dagh en recht en sal moigen obtineeren hij en sal voir ende eer hant willighe ende namptisatie doen dairinne allen die scutteren hon overgegeven hebben ende aen der heeren handen verloeft hebben ende overgeven midts dezen, behaudelijck altijt den heeren hon heerlicheyt ende eenen iegelijcken zijnen goeden rechte. Actum anno XXXIo, IXa augusti. Testes: Laeck; Ardt Henrickss.” Doorklikken naar een voor leken leesbare vertaling
CAERT