GILDE SINT SEBASTIAAN
© 2015 Gilde Sint Sebastiaan Oirschot

De Caert van Gilde Sint Sebastiaan Oirschot uit 1531 (2)

Hierna volgt de tekst van de oude caert van 1531 vertaald in, voor niet deskundigen, leesbaarder Nederlands. ”Allen en iedereen gegroet, maken bekend en verklaren dat voor Marcelis Walraven, stadhouder van de Schout van Kempenland, in de naam en vanwege Zijne Keizerlijke Majesteit; voor Adriaan Voss, Schout vanwege onze Heer, Heer van Petershem en Diepenbeek en voor ons schepenen zijn verschenen, van een kant goede mannen, oud en jong van jaren zijnde, genegenheid en liefde dragend tot de edele handboog; hebbende met volkomen wil en instemming van de heren voor genoemd gemaakt, vastgesteld en ook vermaakt en vernieuwd een vriendschappelijk gezelschap en schutterij ter ere van God, Maria, zijne lieve en gezegende moeder en in het bijzonder ter ere van de heilige ridder gods en martelaar Sint Sebastiaan, om de edele handboog met vermaak te gebruiken. Belovende aan de handen van de heren voorgenoemd en aan elkaars handen, op hun persoon en hun goederen, aanwezig en nog komende, vast en stevig te houden, na te komen en met de daad te volbrengen al deze punten en artikelen die hierna volgen: 1.  Is bepaald, dat alle schutters, op de dag dat ze de papegaai zullen gaan schieten, verplicht zullen zijn met hunnen boog onder de molen te komen, om in vol ornaat (deftig) met hunnen koning naar het Lof te gaan, naar ouder gewoonte, op boete van 2 stuivers ten behoeve van de schutterij. 2.  Wie de papegaai afschiet, zal dat geheel jaar met zijne koningin vrij zijn van alle verteringen, die de schutters in dat jaar bijeen komende zullen maken, waar tegenover staat dat de Koning verplicht is aan de zilveren vogel een zilveren schild te hangen, ter waarde van zes stuivers, en voor het bewaren van de zilveren vogel (en schilden) borgen moet stellen, het zij rijk of arm. 3.  Alle schutters zijn verplicht op H. Sacramentsdag zonder boog, op onze kermisdag met zijn boog, en schuttersmantel in vol ornaat mee te gaan in de processie; en met de Koning mede te offeren, statig voor dat eerwaardig heilig Sacrament, voor zover zij binnen Oirschot zijn op boete van twee stuivers als voor omschreven, behalve priesters en geestelijke personen die in het Koor en de kerk moeten zijn, maar deze zullen wel mee offeren. 4.  Ieder schutter zal om de vier jaren een tabbard (statiemantel-toga) maken in een kleur, die door de Koning, Hoofdman, Dekens en enkele schutters (zijnde de Overheid) daags na het koning(prijs)schieten zal worden vastgesteld en zo dat men geen wit, rood, geel of blauwe kleur zal nemen; en welke tabbaard klaar moet zijn op de eerstkomende kermisdag in de processie, op boete van tien stuivers ten behoeve van de schutterij; en welke statiemantel elke schutter verplicht zal zijn aan te hebben op de schietdag, op Sacramentsdag, op onze kermisdag in de processie, op Sint      Sebastiaansdag in de Mis,op alle uitvaarten van de gildebroeders in de Mis om mede te offeren en op alle andere statiedagen als de schutters bijeen komen, elke keer op boete van twee stuivers als voor omschreven en voor zover de schutters binnen de vrijheid van Oirschot zijn en anders niet. 5.  Iedere schutter is verplicht op zijn mouw te hebben een zilver (voorwerp) ter waarde van zeven stuivers, meer mag ook, Priesters uitgezonderd en welk zilver van 7 stuivers, of zeven stuivers daarvoor in de plaats, na het overlijden van elke gildebroeder of schutter zal blijven ten behoeve van      Sint Sebastiaan en waarvoor de dekens van de schutterij, in die tijd zijnde, verplicht zullen zijn voor de ziel van de overledene te doen zingen een Mis van Requiem en deze mis door de pastoor van de preekstoel te laten afkondigen. In deze mis zullen alle schutters aanwezig moeten zijn in vol       ornaat, om voor die ziel te bidden en te offeren; voor zo ver ze binnen Oirschot zijn op boete van twee stuivers ten behoeve als voor. 6.  Alle schutters zullen verplicht zijn op de dag dat ze de papegaai schieten 's avonds, daags erna 's middags, op Sacramentsdag 's middags, op Sint Sebastiaansdag 's middags en op de avond wanneer de oude Schut schenkt te verschijnen op de maaltijd, of iemand anders in zijn plaats te zenden en of ze komen of niet komen, ze zullen nochtans toch verplicht zijn te betalen in alle kosten, mondkosten en alle andere, die de wel aanwezigen gemaakt zouden mogen hebben, als ook de schenking die men       naar ouder gewoonte doet aan de Oude Schut. 7.  Op de dag van Koningschieten zal men 's avonds niet meer drinken dan een mengel (= 1,53 liter) wijn en alleen in de herberg waar men teert en anders nergens. 8. Alle achterstallige betalingen in de herbergen, alle kosten die men maakt bij het beschenkenvan de Oude Schut of als zij ons beschenken, die gemaakt zijn in of buiten Oirschot op gildedagen zal men gaan voldoen daags na de schietdag. 9.  Wie in de schutterij wil komen, moet de genegenheid en welwillendheid van de Overheid hebben en anders niet; en men zal niemand in de gulde of schutterij ontvangen of toelaten dan alleen op schietdag en Sebastiaansdag. Als inleggeld te geven ten behoeve van St. Sebastiaan drie stuivers, waarna men wordt ontvangen en ingeschreven en wie er uit wil gaan, is verplicht een half oud schild (schild is een oude gouden munt) te geven en mag alleen uittreden met Sint Sebastiaansdag, na alvorens eerst alle achterstallige kosten mede betaald te hebben. 10. Men zal elk jaar nieuwe dekens kiezen op Sint Sebastiaansdag vroeg voor de middag en dan zullen de oude dekens en de wasmeester (bijenwas-waskaarsen) rekening en verantwoording afleggen over de inkomsten en uitgaven van het afgelopen jaar, op boete van ieder elk een Bosch pond (dit is een Bosch gewichtspond paijement, in muntjes, van 240 stuks, dus 240 oirtjes, penningen, placken of duiten enz.) ten behoeve van de schutterij. 11. Degene, die met een andermans boog of pijl omhoog naar de papegaai schiet, verbeurt een halve stuiver ten behoeve van de schutterij. 12. Koning, Hoofdman met de dekens zullen elk jaar direct na pasen bepalen, dat men al de zon- en feestdagen de heulen zal schieten om de handboog met genoegen te leren oefenen. (Heulen of huelen schieten is in twee of meer ploegen van vier tot acht schutters over de baan op een doel schieten, zo kent men hoofdmansheulen en koningsheulen, respectievelijk onder leiding van hoofdman en koning.) Dit schieten gebeurt dan op zulke voorwaarden als door hen zijn opgesteld en die elke schutter verplicht is na te komen. 13. Wanneer onze schutterij wordt aangeschreven door enige stad, vrijheid of dorp om op landjuweel, concours of prijsschieten te komen "Tzij te hals, ter eerden ofte ter lochte" (zijn schutterstermen die duiden op de wijze van schieten op doel of op de boom), dan zal de Overheid drie of vier van de beste schutters bij zich roepen, die volgens hen het meest bekwaam zijn, om op dat gildefeest op te trekken; en om de reis- en verblijfkosten van hen te dekken, zal iedere schutter verplicht zijn te geven eenen stuiver als het gildefeest binnen de Meijerij van Den Bosch plaats vindt, en anderhalve stuiver als daar buiten moeten komen en waarmede dan alle prijzen, die ze zullen winnen, eigendom zijn en blijven van de algemene schutters. 14. De Dekens, in hun zittingsperiode, zullen verplicht zijn alle keuren (privileges, hier bedoeld als nog te ontvangen gelden), breuken (boeten) en onbetaalde mondkosten aan de herbergier nog openstaande, opte beuren en doen executeren (uitpanden) bij de onwilligen en dit bijtijds nog eer ze hun rekening moeten afleggen. Ingeval de dekens daarin nalatig zouden blijven of de zaken niet ernstig ter harte zouden nemen, zullen zij verplicht zijn de kosten voor te schieten uit eigen zak en de  waard betalen; en de penen en breuken in de schutterij te brengen door eveneens voor te schieten en voorts de wanbetalers mogen vervolgen. Voor welke dwang en moeite de dekens elk jaar zullen ontvangen een paar handschoenen en een leeren riem ter waarde van drie stuivers of een weinig meer of minder al naar gelang ze gewerkt hebben. 15. Alle schutters, die na datum van heden in de schutterij zullen komen, zullen verplicht zijn voor de Overheid te beloven deze artikelen van deze brief te onderhouden en zullen dan verplicht zijn al deze punten en artikelen in deze brief uitgebreid weergegeven, na te komen en te volbrengen op boete als voor (geschreven staat) en zij zullen hieraan gehouden zijn, alsof zij op dezelfde wijze en manier, nu op heden zelf, in eigen persoon, die belofte voor de heren Schepenen gedaan hadden. 16. Als gebeurde dat er twist, wanorde of gevecht ontstond tussen enige schutters, als zij op statiedagen of gildedagen bijeen waren, dat ze dan verplicht zijn deze twist in handen te geven van de Koning, Dekens en twee gewone schutters, die elk van de partijen daartoe nemen zullen (als        scheidsrechters), en zo zij hun uitspraak doen, zo zullen de partijen zich hieraan te houden hebben en moeten voldoen, op het verbeuren, van degene die weigert zich hieraan te onderwerpen, van twee ponden was (bijenwas), waarvan de helft voor de heren en de andere helft ten behoeve van de schutterij. Welke alle vooromschreven kosten, rechten, boeten enz. de schutters en de overtreders verplicht zullen zijn te betalen, als rijker makende overwonnen schuld, zonder dat vonnis van uitpanding van de Heren nodig is (gesteld behoeft te worden), als voor betrouwbare zaken, of zij met alle plechtigheid van Recht overwonnen waren en waartegen niemand de dag van recht zal mogen kiezen, of hij zal eerst en vooral afstand doen van vordering of recht en onderpand geven tot voorlopige bevrediging, waaraan allen de schutters zich overgegeven hebben en aan de handen        van de Heren beloofd hebben en overgeven mits desen, behoudelijk altijd het recht van de Heeren hun heerlijkheid en een ieder zijn goed recht. Actum anno XXXI, IX augusti. Testes Laeck, Ardt Henricx (of: Aldus geschied op den 9e augustus (15)31, getekend Laeck en Ardt Henricx)” Doorklikken naar de Caert van 2003
CAERT